Teknoloji

Amortisör Nedir? Amortisör Ne İşe Yarar?

Amortisör, şok emici olarak da bilinen, yayların ani veya aşırı yaylanmalarını engelleyen, yay salınımlarının devam etmesini önleyen parçanın adıdır. Yayların etkiye tepki şeklinde çalışması sonucu, tümseklerde veya çukurlarda yaylanmalar meydana gelir. Bu yaylanma sayısını azaltan amortisördür. Amortisör yayın belirli gerginlikte olduğu konumuna gelmesini, salınımların minimuma inmesini sağlar.

Süspansiyon sistemindeki önemli bir parça olan amortisör, birçok sürücü tarafından yanlış bilinir. Amortisörün, araçtaki sarsılmaları engelleyerek konfor sağladığı düşünülür. Süspansiyon sisteminde, yol üzerindeki bozukluklardan kaynaklı bu şokları emen ve aracın yükünün üzerinde olduğu parça yaylardır.

Amortisörün asıl görevi yayların salınımını azaltarak, güvenli sürüşü sağlamaktır. Burda anlatılmak istenen şudur: Süratle giderken, bir çukur veya tümsekten geçtikten sonra araç yaylanır. Bu yaylanma sırasında tekerleklerin yere yaptığı basınç değişir.  Bu sallanma olayı yayların en açık olduğu noktada, kapanması esnasında yol ile tekerlek arasındaki sürtünmenin minimum olduğu noktadır. Tekerleklerin yere yaptığı basınç da minimumdadır. Bu da yol tutuşunu düşürür. İşte bu noktada amortisör devreye girer ve salınımları minimuma düşürür. Lastiklerin defalarca yaylanarak yol tutuşununun düşmesini, direksiyon hakimiyetinin kaybolmasını engeller. Kısacası amortisör, konforun yanında güvenli bir sürüş sağlamış olur.

Amortisör temelde yağ pompasından farksızdır. amortisör milinin ucuna takılı olan piston, yağ doldurulmuş bir tüpte çalışır. Tekerleğin yukarı-aşağı hareketi sırasında, hidrolik bu sıvı, tüpün içerisindeki küçük deliklerden geçmeye zorlanır. Ancak delikler, bu sıvının bir anda geçmesi için çok ufak olduklarından, pistonu tutar ve hareketini yavaşlatır. Pistonun bağlı olduğu yay da buna istinaden daha az yaylanır.

Sonuç olarak zıplama, savrulma ve frenleme sırasında oluşan dalma hareketi gibi istenmeyen hareketlerin kontrol edilmesi amortisörün başlıca görevidir.

Eskimiş Amortisörün Sürüş ve Araç Güvenliğine Etkileri

Kilometrede 5000-7000 defa açınıp kapanabilen amortisör, 100000 kilometrelik bir araçta 500-700 milyon kere salınım yapmış demektir. Bu kadar salınım sonrası, amortisörün içerisinde bulunan hidrolik yağ özelliğini kaybetmiş olabilir. Mekanik parçaların aşınması da muhtemeldir. Aşınan amortisörün araca en büyük zararı: Tekerleklerin yola tam temasını sağlamamasıdır. Bu da aracın güvenliğini tehlikeye atar.

  • Fren Mesafesi: İşlevini yitirmiş amortisör, aracın fren mesafesini uzatır. 45 km/saat hızla giden bir araçta bu mesafe 2 metre kadar uzar.
  • Far Ayarı: Sürekli yaylanma sonucu, farların yönü yukarı-aşağı değişeceğinden, karşıdan gelen araç sürücüsünün de gözlerinin kamaşmasına sebep olur. Sizin konfor ve güvenliğinizin yanında, karşıdaki sürücünün de mal ve can güvenliği tehlikeye girer.
  • Yol Tutuşu: Ortamla yol temasını maksimum seviyede tutmak amortisörün görevidir. Fakat aşınmış bir amortisör bunu tam olarak yerine getiremez. Yan rüzgarlarda aracın dengesi bozulabilir, hakimiyeti kaybettirebilir. Özellikle virajlarda güvenli hız değeri %10 civarında azalır.
  • Suda Kayma: 6mm su yüksekliği olan bir yolda, yeni amortisör ve aşınmış amortisör arasında %10’luk bir kayma farkı ortaya çıkar. Yani yeni amortisörle 120 km/s hızla giderken kayıyorsa, eski amortisörle 108 km/s hızda kaymaya başlar.
  • Stres ve Yorgunluk: Yaylanma ve konforsuz-güvensiz bir sürüş sonucu sürücü daha çabuk yorulur ve strese girer. Bozuk amortisörler, sürücünün yorgunluk reaksiyon süresini %25 oranında arttır.

Lastik-Fren-amortisör üçgeni

Süspansiyon sisteminde bir parça aşınmışsa, diğer parçalarda olumsuz etkilenir. Amortisörü bozuk bir araçta lastikler yol ile yeteri kadar temas edemez. Bu da frenlerin tam randımanlı çalışmasını engeller. Amortisörler, fren ve lastikler kadar önemli bir parçadır.

Yazıyı Yazan: Selim Çayır

80’lerin son kuşağından, bilginin satılamayacak veya satın alınamayacak olduğunu düşünen, bildiklerini bu mecra vasıtasıyla misafirlerine aktarmayı hedeflemiş Bilgi Rehberi yazarı…

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir